Oqaluttuarisaanermut tunngasortai 

Ukiut 4.400-t kingulliit Ilulissat Kangiata eqqaata aalisgaqarnerujussua imarmiunillu miluumasoqarluarnera pissutaalluni inuit nunasisarsimapput.

Ukiut 4000-t sinnerlugit kulturikkut oqaluttuarisaaneq  

Tamaani kultureqarfiit assigiinngitsut pingasut najugaqarsimasorineqarput:
  • Saqqaqkulturi, Kr.in.si. ukioq 2400-mit Kr.in.si. ukiup 900-p tungaanut. 
  • Dorsetkulturi Kr.in.si. ukioq 800-mit Kristusip inunngornerata nalaanut. 
  • Thulekulturi ukioq 1200-p missaaniit.
Itsarsuarnitsanik misissuinermi nassaat, tassaasut sakkut, inigisanit qimatakut, kiisalu uumasunit piniakkanit saanikut tamaani ujaraannarnik sakkoqarnermi najugarisimasani assigiinngitsuni qimagarneqarsimapput.

Kangerluup paavata eqqaani Sermermiut qooruanni ujaraannarnik sakkoqarnermi najugarisimasaq nunatsinni annerpaat ilagaat. Assissaqanngitsuuvoq, tamaaniippummi Kitaani ujaraannarnik sakkoqarluni kulturiusimasunit pingasunit qimatat arlalissuit aseqqoqanngitsullu.

Europamiut takkunnerat  

1500-kkunniilli Qeqertarsuup Tunuanut Europamit ilisimasassarsiortut arfanniallu takkuttalerput. Tamarmik najugaqarfinni inuit attaveqarfigaat, tunisisaqattaannerlu aallartippoq. 1741-mi Ilulissat qallunaani niuertoruseqarfittut Jakobshavnimik atserlugu pilersinneqarpoq. 1850-ip missaani Sermermiuni nunaqarfimmit inuit kingulliit Ilulissanut nutserput. 

Puisit, qalerallit Sorsunnersuarlu kingulleq  

Nunasiaatilimmut Danmarkimut puisit amiinik kingornatigullu qaleralinnik avammut tunisineq Iluliarmiunut 1800-kkut 1900-kkullu ingerlaneranni pingaaruteqariartuinnarpoq. Sorsunnersuup kingulliup nalaani nunatsinni USA arlalinnik sakkutooqarfiliorpoq. Aamma sorsunnerup nalaani nunatsinnut pilersuisuulerput, taamaalillutillu tamaanga atortussarpassuit nutaaliat saqqummiussorlugit. 

Saarulliit, kinguppaat – aammaarlugillu qalerallit  

1950-ikkunnili siullermik saarullinnik, kingornalu kinguppannik qaleralinnillu tunisineq Iluliarmiunut isertitaqarfinni pingaarnerpaasimapput.

GEUS-ip nittartagaani Ilulissat oqaluttuarisaanera annertunerusumik paasisaqarfigisinnaavat.